روش اجراي شاتكريت

یکی از دغدغه های مبتدیان به محض حضور در کارگاه اجرایی روش شاتکریت و آنچه که باید در مورد شاتکریت دانست است که سعی کردم روش اجرای آن را به صورت خلاصه و از روی روش اجرایی کارگاهی در زیر بیاورم.

مقدمه

شرايط مورد نظر در مشخصات فني خصوصي به اختصار عبارتند از:
مقدار مناسبي سيليكا فوم با دانه بندي متوسط 5 ميكرون بايد در طرح اختلاط شاتكريت استفاده شود.

مقاومت فشاري 28 روزه برجاي شاتكريت بايد بيشتر از 27 مگاپاسگال باشد.

مقاومت خمشي حداقل شاتكريت 28 روزه 4 مگاپاسگال در نظر گرفته شده است.

سفتي شاتكريت بايد در حد كلاس E700 باشد.

حداقل مقاومت چسبندگي به سنگ بايد 0.5 مگاپاسکال باشد.

طول متوسط فايبر هاي فولادي بايد 60 تا 80 برابر قطر آنها باشد.

مقدار فايبر 40 كيلوگرم بر متر مكعب درنظر گرفته شده است.

قطر ميلگرد مورد مصرف در توري فولادي كه به عنوان عامل تسليح در شاتكريت مورد استفاده قرار مي گيرد بايد
0.5 تا 6 ميلي متر و ابعاد شبكه آن 100 يا 150 ميلي متر باشد. همپوشاني وايرمش 300 ميلي متر در نظر گرفته شده است.
انتخاب مصالح و روش اجراي شاتكريت به الزامات خواسته شده در مشخصات فني و مصالح در دسترس در كارگاه وابسته است.

كسب نتايج مناسب مستلزم برنامه ريزي، كسب مهارت و مراقبت دائمي از كيفيت مصالح و فرايند اجرا در كليه مراحل تهيه مصالح، حمل و اجرااست.

فرايند اجراي شاتكريت

شاتكريت به دو روش خشك و تر قابل اجراست هريك از اين روش ها مزايا و معايبي دارند و مراقبت هاي خاصي را مي طلبند.

شاتكريت خشك :

در اين روش مصالح سيماني و سنگدانه ها كاملا با هم مخلوط شده و با كيسه هاي بزرگ و يا تراك ميكسر به محل اجراحمل مي گردد. مصالح مخلوط شده از طريق يك پمپ كه با هواي فشرده و برق كار مي كند به وسيله يك نازل بر سطح مورد نظر پاشيده مي شود.در محل نازل جريان آب يكنواخت و كنترل شده اي وجود دارد كه مقدار آب لازم براي انجام واكنش هاي سيمان موجود در مخلوط را فراهم مي كند.

شاتكريت تر :

در اين روش مصالح سيماني، سنگدانه، افزودني ها و آب با هم مخلوط شده و به محل اجرا حمل مي گردد. مخلوط به وسيله تراك ميكسر به محل اجرا حمل و به وسيله يك پمپ بتن به نازل انتقال داده مي شود و به كمك جريان هواي فشرده اي كه در محل نازل وجود دارد بر سطح مورد نظر پاشيده مي شود.

مقايسه روش هاي خشك و تر :

چنانچه مراقبت هاي لازم در هر روش اعمال شود هردو روش براي اجراي بتن پاشي حائز كيفيت لازم خواهند بود. هريك از روش هاي ياد شده با توجه به قيمت تجهيزات مورد نياز ، ميزان تعمير و نگهداري، شرايط محل اجرا و كيفيت محصول ممكن است براي كاربرد معيني بر روش ترجيح ديگر داشته باشد.

شاتكريت خشك چسبندگي بهتري را به سطح مورد بتن پاشي ايجاد مي كند ولي چسبندگي بتن اجرا شده به هردو روش بتن پاشي خشك و تر نسبت به چسبندگي بتن در روش بتن ريزي سنتي به مراتب بيشتر است. نرخ و سرعت اجرا در روش خشك از روش تر كمتر و مقدار پس ريز مصالح بيشتر است. استفاده از افزودني هاي هواساز فقط با اجراي تر ميسر است.

تسليح شاتكريت :

شاتكريت را ميتوان با الياف فولادي، فايبر گلاس، پلي اتيلني، پلي پرو پيلني، پلي استر، نايلون، رايون و يا يا استفاده از توري هاي فولادي بافته شده و يا به هم جوش شده مسلح نمود. اضافه كردن مصالح تسليح مستلزم استفاده از تجهيزات جانبيخاص است.

شاتكريت سيليكافيوم :

سيليكا فيوم ماده پوزولاني بسيار نرمي است كه براي افزايش مقاومت چسبندگي و اصطكاك و كاهش نفوذ پذيري به مخلوط شاتكريت اضافه مي شود. مهمترين خاصيت اين مخلوط مقاومت چسبندگي زياد آن است و براي اجراي لايه هاي ضخيم تري در يك نوبت بتن پاشي و بر روي سقف اجرا مي شوند به كار گرفته مي شود. استفاده از اين مخلوط در سطوحي كه جريان آب در آن ها وجود دارد پس ريز را كاهش مي دهد. شاتكريت سيليكا فيوم نسبت به حمله مواد شيميايي مقاوم تر است. استفاده از اين ماده در مخلوط براي اجراي شاتكريت مسلح به الياف و شاتكريت با مقاومت اوليه بالاتر ضرورت دارد.

مصالح، پيمانه و مخلوط كردن و خواص مصالح :

مصالح، طرح اختلاط و مشخصات شاتكريت از بسياري جنبه ها همانند بتن است تنها روش اجراي شاتكريت است كه آن را از روش اجراي بتن ريزي هاي سنتي متمايز مي كند.

مواد سيماني :

سيمان مورد استفاده در مخلوط شاتكريت همان سيماني است كه در بتن مورد استفاده قرار مي گيرد. سيمان مورد استفاده بسته به خواص مورد انتظار مي تواند از نوع يك، دو و پنج انتخاب شود. در صورت احتمال وجود واكنش قليايي بايد از سيمان با محتوي آلكالي كم استفاده شود.

پوزولان :

در صورت استفاده از پوزولان در مخلوط، با عنايت به واكنش آن با هيدروكسيد كلسيم ژل سيليكات كلسيم بيشتري بدست مي آيدو در نتيجه خواص مقاومتي بلند مدت شاتكريت بهبود مي يابد و نفوذپذيري آن كاهش مي يابد. پوزلان ممكن است براي بهبود كارپذيري مخلوط شاتكريت و افزايش مقاومت آن در برابر حمله سولفاتي و كاهش ميزان انبساط ناشي از واكنش قليايي- سيليسي به مخلوط اضافه شود. استفاده از خاكستركوره، پمپ كردن به فواصل دورتر را تسهيل مي كند. اضافه كردن پوزولان به مخلوط با عنايت به تاثير آن بر تاخير در مقاومت گرفتن شاتكريت در سنين كم بايد با احتياط لازم به انجام برسد. پوزولان طبيعي و خاكستر كوره معمولا با شاتكريت خشك به كار گرفته نمي شوند. خاكستر بادي در به تاخير انداختن روند افزايش مقاومت شاتكريت خشك معمولا تاثير چشمگيري ندارد.

سيليكافيوم :

سيليكا فيوم ماده اي پوزولاني آمورف و بسيار نرم است كه در واقع باطله كوره توليد فرو سيليكون يا ساير آلياژ هاي سيليكون است 85 درصد اين ماده ار نظر شيميايي اكسيد سيليسيوم است كه نرمي آن حدود 100 برابر سيمان است و وزنمخصوص آن بين 2.1 تا 2.6 است .

اضافه كردن اين ماده به مخلوط شاتكريت مزاياي بسياري دارد كه از آن جمله مي توان به افزايش مقاومت و دوام داري محصول اشاره كرد اين ماده به خاطر نرمي فوق العاده فضاي خالي بين دانه هاي سيمان را به خوبي پر مي كند و دانستيه محصول را افزايش و نفوذ پذيري آن را كاهش مي دهد. چسبندگي و اصطكاك مخلوط با ستفاده از اين ماده به طرز مطلوبي افزايش مي يابد. اين ماده در سه شكل پوزولاني، مخلوط با افزودني هاي پودري كاهش دهنده آب و متراكم عرضه مي شود با استفاده از مقدار آبي معادل با مقدار وزني اين ماده مي توان آن را به صورت ژل درآورداين ماده بايد به همراه مواد افزودنيكاهش دهنده آب در مخلوط به كار گرفته شود استفاده از روش خشك براي اجراي مخلوط هاي حاوي اين ماده با دشواري هاي زيادي همراه است.

سنگدانه ها :

مصالح سنگدانه بايد حائز كيفيت هاي تعيين شده در مشخصات فني و استاندارد هاي مربوطه باشند.دانه بندي هاي مختلفي را مي توان بر اساس شرايط كار و مصالح قابل دسترس انتخاب كرد معمول ترين دانه بندي در مصالح شاتكريت مصالح داراي دانه بندي صفر تا 10 ميلي متر است. با افزايش ابعاد دانه ها پس ريز مصالح افزايش مي يابد و لي مصرف سيمان به تناسب كاهش مي يابد. مصالح دانه ريز تر انقباض خشك شدن بيشتري دارند.

آب :

همانگونه كه در مشخصات فني و استاندارد ها آمده است، كيفيت آب مورد استفاده در توليد شاتكريت همانند آب شرب است . ولي در مورد آب مورد استفاده براي عمل آوري آن محدوديت فني خاصي وجود ندارد

افزودني هاي شيميايي :

استفاده از مواد افزودني در شاتكريت تفاوت هاي زيادي با بتن دارد. مواد افزودني قبل از مصرف در محل كارگاه مورد آزمايش قرار مي گيرند. محدوديت هاي مربوط به نوع و ميزان مواد افزودني مورد استفاده در شاتكريت در مشخصات فني و استانداردهاي مربوطه ذكر شده است.

هواسازها :

استفاده از هوا سازها فقط در شاتكريت تر ميسر است بدليل پرت هوا در زمان اجراي شاتكريت ميزان هواساز در مخلوط اوليه بايد تقريبا دو برابر مقدار تعيين شده براي بتن پاشيده شده در نظر گرفته شود.با اضافه كردن اضافه كردن مواد هواساز مي توان اندكي پس ريز را كاهش داد.

مواد كاهنده آب :

اين نوع مواد نيز تنها با مخلوط تر قابل استفاده است به عبارت ديگر چون در شاتكريت تر اضافه كردن آب در محل اجرا و توسط نازلمن انجام مي شود استفاده از مواد كاهنده آب براي افزايش كار پذيري و قابليت پمپاژ معمول و امكان پذير نيست.

زودگيركننده ها :

استفاده از زودگير ها در كاربردهاي خاصي مثل اجراي لايه نگهدارنده در تونل ها كه بايد سريعا سخت و مقاوم شوند يك ضرورت است. زودگيرها در دونوع كلي پودري و مايع به بازار عرضه مي شوند و بسته به تركيب شيميايي آن ها و كيفيت سيمان مورد استفاده و مقدار مصرف اثرات متفاوتي در كيفيت شاتكريت اجرا شده دارند. آزمايش هاي مربوط به همخواني زودگير با سيمان مورد استفاده قبل از اجرا بايد به انجام برسندو مقدار زودگير بهينه تعيين گردد.استفاده از زودگير معمولا مقاومت 28 روزه را بين 25 تا 40 درصد كاهش مي دهد. اگر مصالح واكنش پذير باشند كل ميزان آلكالي موجود در سيمان و افزودني نبايد از 0,6 درصد بيشتر باشد. زودگيرها مقاومت به يخبندان را نيز كاهش مي دهند. چون استفاده از زودگير ها ازنظر كيفيت هوا و ا ايمني با مشكلاتي همراه است استفاده از آنها و تعيين ميزان مصرف بهينه بايد با دقت انجام شود. مصرف كلريد كلسيم به عنوان يك ماده زودگيركننده مگر در مواردي كه براي جلوگيري از تراوش آب زير زميني به كار گرفته مي شود، نبايد از 2 درصد وزني سيمان بيشتر باشد. اگر در عناصر تحكيم از ميلگرد هاي مقاومت بالا استفاده شده باشد مصرف اين ماده مجاز نيست. زودگير هاي مايع معمولا در محل اجرا به مخلوط هاي پودري اضافه مي شود و زودگير هاي پودري تنها براي مخلوط هاي خشك به كار گرفته مي شوند.

پلي مرها :

استفاده از امولسيون هاي لاتكس خاص، مقاومت كشش و خمشي و چسبندگي شاتكريت را افزايش و نفوذپذيري آن را كاهش مي دهد. از اين مصالح براي تعمير سطوح بتني در معرض حمله هاي شيميايي در شرايط خاص استفاده مي شود.

چسب ها :

در عمليات بتن پاشي معمولا از چسب ها استفاده نمي شود. زيرا چسبندگي بين شاتكريت و سطحي كه خوب آماده شده باشد معمولا خوب است.

عوامل تسليح :

شبكه هاي فولادي جوش شده :

عوامل تسليح شاتكريت بايد همان كيفيت عوامل تسليح بتن را دارا باشند. با عنايت به روش اجرا قطر ميلگرد هاي تسليح نبايد از 5 ميلي متر بيشتر و از تراكم زيادي برخوردار باشد. فاصله مناسب براي ميلگرد هاي تسليح حدود 6 تا 12 اينچ است.

فايبر ها :

فايبر هاي فولادي و ساير انواع فايبر براي افزايش سختي و شكل پذيري شاتكريت و مقاومت آن در برابر بارهاي ضربه اي به آن اضافه مي شود اندازه متعارف اين عناصر معمولا بين سه چهارم تا يك و نيم اينچ است. فايبر ها معمولا براي افزايش مقاومت خمشي به شاتكريت اضافه مي شوند.شكل فايبر ها و نوع سطح مقطع آنها معمولا در عملكرد آنها موثر است. ميزان فايبر قابل استفاده در طرح بر اساس آزمايش هاي لازم جهت تعيين طرح اختلاط بهينه تعيين مي شود.

پيمانه كردن :

بطور كلي مي توان گفت كه آداب و تكنولژي مورد استفاده در تهيه طرح اختلاط بتن براي شاتكريت هم كاربرد دارد.قبل از تهيه طرح اختلاط بايد موارد زير مد نظر قرار گيرند.

1- نوع شاتكريت خشك و تر متناسب با پروژه

2-ويژگي هاي خاص پروژه

3-مشخصات فني

4-عملكرد

چون كيفيت شاتكريت به ميزان قابل توجهي به نحوه و كيفيت اجرا وابسته است پيمانه كردن و اجراي شاتكريت آزمايشي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است تهيه طرح اختلاط، پيمانه كردن و اجراي پانل هاي آزمايشي شاتكريت از اهميت بسيارزيادي برخوردار است.

نحوه تهيه شاتكريت تر مشابه با تهيه بتن است ولي روش نمونه برداري و آزمايش نمونه ها قدري متفاوت خواهد بود.

ماشين آلات و پرسنل اجرا :

همانطور كه قبلا ذكر شد، دو روش كلي براي اجراي شاتكريت وجود دارد هر يك از اين روش ها مزايا، معايب و محدوديت هايي دارند و بسته به شرايط اجرا يكي از آنها بر ديگري ترجيح داده مي شود.

روش اجراي خشك :

در اين روش سيمان و مصالح سنگدانه اي در محل واحد توليد بتن به درستي با هم مخلوط مي شوند و به وسيله هواي فشرده به محل نازل انتقال مي يابد و در ابتداي نازل، آب و افزودني هاي مورد نياز از طريق يك آب پاش حلقوي به مخلوط اضافه و در طول حركت آنها در نازل با هم مخلوط مي شوند و به فشاري كه از طريق هواي فشرده تامين شده است به سطح مورد نظر پاشیده می شود.

دو تیپ "گان" وجود دارد گه به گان با تغذیه دایم و گان دو چمبری موسوم اند.

روش اجراي تر :

در این روش سیمان ،سنگدانه،آب و افزودنی ها بجز زودگیرکامملا با هم مخلوط شده و به کمک هوای فشرده و پمپ مکانیکی یا پنوماتیک به گان و نهایتا به نازل منتقل می شود.هوا در محل نازل به مخلوط تزریق می شود و بتن بر سطح مورد نظر پاشیده می شود.دو روش تغذیه در روش تر وجود دارد که به تغذیه پنوماتیکی و تغییر مکان مثبت معروفند.در تغذیه پنوماتیکی عمل تغذیه و پاشیدن به وسیله هوای فشرده انجام می شود ولی در روش دوم بتن مورد استفاده رقیق تر است و انتقال بدون استفاده از هوای فشرده صورت می گیرد.

كمپرسور :

تركيب تيم اجرايي :

كيفيت اجراي شاتكريت به مهارت تيم اجرا وابسته است. تيم اجراي شاتكريت بسته به شرايط يك تيم 4 تا 8 نفره است. اعضاي تيم عبارتند از فورمن، نازلمن اپراتور پمپ شاتكريت و كمك نازلمن ها، رانندگان ترك ميكسر و مهمترين فرد اين گروه نازلمن است.

در عموم پروژه ها صرف نظر از اندازه پروژه آزمايش ها بايد انجام شود تا از منا سب بودن مصالح و كارآمد بودن پرسنل اجرا و ماشين آلات مورد استفاده اطمينان حاصل شود. قبل از اجراي شاتكريت تيم مسئول كنترل و تضمين كيفيت بايد از مهارت نازلمن، كيفيت مصالح و سالم و كارآمد بودن ماشين آلات اطمينان حاصل كند. اين كنترل ها و ارزيابي ها از طريق:

1-بررسي و تاييد صلاحيت فني و مهارت نازلمن

2-پيمانه كردن و آزمايش مصالح

3-مراقبت ها و آزمايش هاي قبل از اجرا

انجام مي شوند.

پيمانه كردن و تهيه طرح اختلاط :

برخلاف بتن امكان آزمايش طرح اختلاط شاتكريت در آزمايشگاه وجود ندارد. ماشين آلات و تكنيك ها در عملكرد مطلوب طرح اختلاط نقشي اساسي دارند تاآنجا كه امكان داشته باشد اين كار بايد در محل اجرا انجام شود. تهيه طرح اختلاط معمولا به دو روش استفاده از تجربيات قبلي و يا از استفاده ار مخلوط هاي آزمايشي امكان پذير است.

در روش استفاده از مخلوط هاي آزمايشي پس از شناسايي و اندازه گيري پارامتر ها و مشخصات مصالح، پيمانه كردن اجزا مخلوط، تهيه طرح هاي اختلاط مختلف در شرايط مختلف اجرا و با استفاده از ماشين آلات و پرسنل در مقياس واقعي تعدادي پانل هاي آزمايشي تهيه مي شود و مورد آزمايش قرار مي گيرد. حد اقل زمان مورد نياز در اين روش 45 روز است تا از امكان بدست آوردن نتايج مقاومت 28 روزه مناسب اظمينان حاصل شود. در روش استفاده ار تجربيات قبلي اگر نتايج بدست آمده قابل قبول باشند انجام آزمايش هاي مجدد ضرورت نخواهد داشت و يه ارائه نتايج و سوابق موفق فبلي اكتفا مي شود.

اقدامات قبل از اجرا و آزمايش ها :

الف پرسنل و ماشين آلات مورد قبول:
قبل از اجراي شانكريت طي آزمايش هايي با مقياس واقعي و در محل كار مهارت پرسنل و كارا بودن ماشين آلات مورد بررسي قرار مي گيرد و تغييرات لازم در آن اعمال مي گردد. با اجراي پانل هاي آزمايشي و اندازه گيري خواص مقاومتي آنها مورد قبول بودن مصالح و طرح اختلاط بررسي مي گردد.

اين پانل هاي آزمايشي را مي توان براي اخذ تاييديه مصالح و طرح اختلاط مورد استفاده قرار داد.
در عمليات با مقياس واقعي پس از تهيه نقشه زمين شناسي مهندسي شرايط زمين شناسي سطح مورد بتن پاشي از نظر ريزشي بودن و مراقبت هاي لازم، سطح و ضخامت در نظرگرفته شده براي يك وهله عمليات به اطلاع نازلمن و كليه تيم بتن پاشي مي رسد. اطلاعات بطور خلاصه شامل وضعيت ناپيوستگي هاي توده سنگ، پايداري بلوك ها و وجود رس يا مصالح ضعيف ديگر است.

پانل هاي آزمايشي :

براي انجام آزمايش هاي اشاره شده در بالا پانل هايي از چوب تهيه مي شود. براي هر نازلمن يك پانل در نظر گرفته مي شود و پس از استقرار پانل ها به صورت قائم و افقي نمونه هايي از شاتكريت تهيه مي گردد. اگر شاتكريت مسلح به توري فولادي باشد تعداد پانل هاي آزمايشي به دو برابر افزايش داده مي شود تا از كيفيت پرشدن بتن در پشت ميلگرد ها اطمينان حاصل شود. ابعاد پانل ها براي مخلوط بتن 36 اينچ در نظر گرفته مي شود و ضخامت شاتكريت ترجيحا معادل ضخامت طرح و حد اقل 3 اينچ انتخاب مي شود.

آزمايش نمونه ها :

حداقل 5 نمونه مكعبي يا استوانه اي از هر پانل گرفته مي شود. قطر نمونه هاي استوانه اي بايد حد اقل 3 اينچ و نسبت قطر به ارتفاع معادل 1 باشد.

پانل ها نبايد زودتر از 7 روز مورد كرگيري قرار بگيرند. نحوه اندازه گيري مقاومت در مشخصات فني طرح درج گرديده است.نتيجه آزمايش هاي مقاومت فشاري 7 و 14 روزه براي ارزيابي مهارت نازلمن و مناسب بودن مخلوط كافي است و انجام آزمايش مقاومت فشاري نمونه هاي 28 و 42 روزه معمولا ضرورت ندارد.
نمونه هاي مكعب مستطيلي موسوم به نمونه هاي تيري شكل براي اندازه گيري مقاومت خمشي و ... را مي توان از بريدن 16 اينچ است نمونه ها از وسط پانل بريده مي شود و در همان جهتي كه در ×4× پانل ها تهيه كرد. ابعاد اين نمونه ها معمولا 4 موقعيت واقعي به اجرا در مي آيند مورد آزمايش قرار مي گيرند.

بررسي هاي چشمي :

بررسي چشمي نمونه ها بهترين روش بررسي يكنواختي آنها ست. بريدن نمونه بايد 7 روز بعد از اجرا و عمل آوري استاندارد انجام شود. نحوه اين بررسي ها در دستورالعمل 1110 مورخ 31 ژانويه 1993 انجمن مهندسين ارتش آمريكا آمده است. EM 2005 -2-

آزمايش هاي تسريع شده :

با كرولاسيون بين مقاومت نمونه هاي 3 تا 5 روزه با مقاومت نمونه هاي با سن بيشتر معمولا مي توان ملاك و راهنماي خوبي براي قضاوت در مورد كيفيت اجرا بدست آورد.

آزمايش بار – تغيير شكل :

كيفيت نمونه هاي شاتكريت مسلح به الياف معمولا به وسيله آزمايش ASTM C 1018 مورد بررسي قرار مي گيرد.

اجرا ي شاتكريت :

اجراي شاتكريت مي تواند به دليل اهمال در انجام كيفيت هاي خواسته شده به يك فرآيند مخاطره آميز بدل شود از جمله مخاطرات احتمالي مي توان به عدم كنترل مصالح ، پس ريز، گير كردن نازل ، شيلنگ انتقال يا كوپلينگ ها شكست ها، مصالح سوزش آور و ايجاد گرد و غبار اشاره نمود.

آماده سازي ها :

يكي از مهمترين آماده سازي هاي لازم براي شروع شاتكريت آماده سازي سطح است. نحوه آماده سازي سطح به تفصيل در مشخصات فني ذكر شده است. از ديگر آماده سازي ها مي توان به فراهم كردن سكوي كار مطمئن و ايمن اشاره كرد سكوي كار بايد براحتي قابل دسترس باشد و با ضريب اطمينان مناسبي پايدار بماند.
كليه عوامل مزاحم براي اجراي صحيح شاتكريت مثل باقيمانده اضافي عناصر تحكيم و تسليح سنگ بايد از سطح مورد بتن پاشي زدوده شوند.

پيمانه كردن و مخلوط كردن :

ماشين آلات پيمانه و مخلوط كردن مصالح سنگدانه و سيمان بايد از كيفيت و دقت لازم برخوردار باشند. زمان مخلوط كردن مصالح نبايد از يك دقيقه كمتر باشد. ماشين مورد استفاده در مخلوط كردن و حمل ملات شاتكريت بايد قادر به تخليه كامل مصالح درون آن باشد. ماشين آلات بايد حداقل دو بار در روز ودر صورت نياز حتي بيشتر، بازرسي و به دقت تميز شوند.

تكنيك هاي اجراي شاتكريت :

نحوه پاشيدن بتن تاثير بسيار زيادي بركيفيت محصول و ميزان پس ريز دارد. افزايش مقدار پس ريز باعث كاهش مقاومت نهايي خواهد بود. زاويه نازل و جهت پاشيدن نيز تاثير زيادي بر ميزان تراكم شاتكريت دارد نازل بايد حتما به سطح مورد بتن پاشي عمود باشد نازل در زمان دفن كردن عناصر تحكيم و يا بتن پاشي كنج ها مي تواند قدري از حالت عمود خارج شود. فاصله نازل تا سطح بتن پاشي نحوه حركت نازل و بتن پاشي بيش از مقدار قابل تراكم در يك مرحله نيز بر كيفيت شاتكريت اجرا شده و مقدار پس ريز موثرند.
در شكل 4 زاويه مناسب براي بتن پاشي كنج ها و در شكل 5 نحوه حركت دادن نازل بر روي سطوح مورد بتن پاشي نشان داده شده است.

پس ريز :

پس ریز تابع عواملی مثل : جهت کار،فشار هوا،مقدارسیمان به کاررفته در مخلوط، اندازه بزرگترين دانه است و دانه بندي مصالح، ميزان تسليح و ضخامت لايه در اجرا است در جدول زير مقدار پس ريز براي جهت هاي مختلف بتن پاشي و روش هاي خشك و تر از فصل ششم دستورالعمل انجمن EM1110-2- 2005 مهندسين ارتش امريكا اقتباس و درج شده است.

پس ريز در كار با دانه بندي هاي درشتاز دانه بندي هاي ريز بيشتر است. درصورت استفاده از سيليكا فيوم ميزان پس ريز را مي توان به نصف كاهش داد پس ريز مصالح در طول عمليات بتن پاشي از زمان شروع عمليات تا پايان آن متغير است در ابتداي كار چون سطح بتن پاشي خشن و ناهموار است پس ريز طبعا بيشتر است و باپيشرفت كار و تجمع ملات خيس روي ديواره ميزان آن كاهش مي يابد. بخش اغظم مصالح پس ريز را سنگدانه هاي درشت تر تشكيل مي دهند و سيمان محتوي بتن پاشيده شده بر سطح نسبت به طرح اختلاط اوليه بيشتر است. در طول اجراي عمليات سعي مي شود كه مقدار پس ريز با اندازه گيري هاي مداوم و اتخاذ تمهيدات لازم تا حد ممكن كاهش داده شود.

پرداخت سطوح :

سطح حاصل از بتن پاشي با گان به همان ترتيبي كه اجرا مي شود ارز نظر خشونت جداره و دوام بر سطح ماله كشي شده ترجيح دارد ماله كشي سطح پس از سپري شدن زمان گيرش اوليه مضر است و در سطح ايجاد ترك مي كند. در برخي موارد ممكن است بنا به ملاحظاتي نسبت به ما له كشي و پرداخت سطح اقدام شود. نحوه اجراي صحيح شاتكريت در شكل زير نشان داده شده است.

اقدام قبل از توليد :

هدف از فعاليت هايي كه براي تضمين كيفيت شاتكريت انجام مي شود، تامين و تضمين احراز كيفيت هاي خواسته شده در مشخصات فني است. براي اين امر اولين اقدام استفاد ه از افراد داراي تجربه است. اقدام دوم تهيه طرح تضمين كيفيت است كه ذر زير به اختصار به آن اشاره مي شود.

1-قبل از اقدام به شروع توليد شاتكريت فهرستي از ماشين آلات، مواد و مصالح و نيروي انساني مورد نياز تهيه مي شود و به تاييد بخش تضمين كيفيت مي رسد.

2-كيفيت اجرا و مواد مصالح مورد استفاده در اجراي پانل هاي آزمايشي مي بايست توسط گروه تضمين كيفيت بررسي و تاييد شود.

3-ميزان مهارت نازلمن مي بايست توسط گروه تضمين كيفيت بررسي شده و صلاحيت وي براي انجام عمليات تاييد گردد پانل هاي آزمايشي اجرا شده توسط هريك از نازلمن ها بايد به دقت توسط با تجربه ترين فرد گروه تضمين كيفيت بررسي شود. تعدادي از پانل ها بايد با عناصر تسليح نظير آنچه كه در طرح اصلي به اجرا در مي آيد تسليح شده و كيفيت پانل اجرا شده با بريدن آن به قطعات داراي اندازه هاي مناسب براي انجام آزمايش هاي تعيين مقاومت خمشي، مقاومت فشاري و ساير آزمايش هاي لازم امكان آزمايش فراهم مي گردد.

4-پانل هاي آزمايشي مورد استفاده براي ارزيابي ميزان مهارت نازلمن براي ارزيابي كيفيت مصالح و طرح اختلاط نيز به كار گرفته مي شود.

اقدامات پس از توليد :

1-در اين فاز مي بايست برنامه مدوني براي كنترل تداوم كيفيت تهيه شود و يكنواختي مصالح و روش هاي اجرايي به طور روزانه كنترل مي شود. هرگونه تغيير در وضع ظاهري هر نوع مصالح مورد استفاده بايد از طريق كارخانه سازنده و منبع تامين كننده صاحب صلاحيت و همچنين توسط آزمايشگاه كنترل كيفيت مورد بررسي قرار بگيرد.

2-بسته به اندازه و اهميت پروژه بايد آزمايش هاي كنترل كيفيت مستمري بر اساس آيين نامه ها برروي مصالح، ماشين آلات و روش اجرا اعمال شود. اين آزمايش ها علاوه بر آزمايش هاي معمول براي كنترل كيفيت بايد بع انجام برسد.

3-بازرسي هاي چشمي مستمري توسط گروه تضمين كيفيت از نظر يكنواختي سطح شاتكريت اجرا شده، حفره ها و ناهمواري هاي موجود بر روي سطوح شاتكريت شده و شرايط مختلف پرداخت سطح تمام شده كار، خشكي، نشت آب، ترك خوردگي و نواحي آسيب ديده بايد مرتبا توسط گروه تضمين كيفيت بررسي شده و اقدام هاي لازم جهت رفع نواقص نواحي داراي نقص به گروه اجرا ابلاغ مي گردد.

تجهيز كارگاه بتن پاشي :

ابزار و وسايل و ماشين آلات مورد استفاده در اجراي شاتكريت در پروژه به اختصار عبارتند از:

1-پمپ شاتكريت تر يكدستگاه، پمپ شاتكريت خشك يكدستگاه

2-كمپرسور برقي به ظرفيت 800 سي اف ام و فشار 7 بار يكدستگاه

3-تانكر آب

4-پمپ آب

5-واحد بتن ساز 2 دستگاه با ظرفيت 38 متر مكعب بر ساعت

6-ميني تراك ميكسر 4 دستگاه

ماشين آلات و تجهيزات بايد در محل كار در موقعيتي ايمن قرار داده شود و قبل از سفارش توليد مصالح شاتكريت بايد از سلامت دستگاه ها اطمينان حاصل شود. براي حصول اطمينان از عملكرد مسير كليه كوپلينگ ها، خطوط انتقال، شيرها و وسايل نگهدارنده خطوط انتقال بايد بازرسي شوند. مخزن زودگير بايد پر شود و سوخت و آب مورد نياز عمليات با ضريب اطمينان لازم تهيه شود. تمام تاسيسات بايد در مقابل كثيف شدن در اثر پاشيده شدن مصالح بطور مناسبي پوشش شوند. درجه حرارت محيط بايد اندازه گيري و ثبت شود.

آماده سازي سطح بتن پاشي :

اقدامات لازم در اين رابطه شامل لق گيري، تميز كاري سطح بتن پاشي است كه قبلا در مورد آن بحث شده است.

سفارش توليد شاتكريت :

1-قبل از اقدام براي سفارش توليد شاتكريت نازلمن بايد از موارد زير آگاه شده باشد

2-طرح اختلاط، نسبت آب به سيمان، مقدار فايبر مورد استفاده در طرح اختلاط

3-استفاده از افزودني هاي خاص

4-ضخامت بتن پاشي

5-مقدار كل بتن پاشي

6-زمانبندي عمليات اجرايي

كنترل شاتكريت در محل مصرف :

معمولا شاتكريتي كه به پمپ تحويل دلده مي شود بايد از نظر زمان سپري شده از شروع توليد كنترل شود در صورت تاخير در ارسال كارايي بتن كاهش مي يابد و دشواري هاي عديده اي را در ارتباط با پمپ كردن آن به همراه مي آورد. اسلامپ بتن براي حصول اطمينان از كارپذيري بتن بايد اندازه گيري شود. براي اصلاح كارپذيري بتن نبايد به آن آب اضافه شود. مقدار فايبر موجود در بتن و جدايش اجزا آن بايد به صورت چشمي بررسي شود. قبل از تحويل مصالح به پمپ مسير بايد با دوغاب روانكاري و ويبراتور دستگاه استارت شود. دو سوم ظرفيت حجمي هوپر پمپ بايد پر شود و پمپاژ با باز بودن نازل آغازگردد پس از رويت جريان يكنواخت بتن در لوله خروجي نازل به آن متصل و عمليات بتن پاشي آغاز مي شود.